برخي از رشته هاي علمي به سبب ماهيت خود به صورت مداوم دست خوش تغيير و تحول مي شوند. مباحثي كه امروز در اين رشته ها مطرح است سال هاي  آيندة نه چندان دور كاملاً قديمي و كم استفاده قلمداد مي شوند. اگر چه  پيشرفت هاي رشته هاي علمي هميشه بر اساس مباحث قبلي شكل مي گيرد، اما لزوماً اين بدين معنا نيست كه ارزش عملي و كاربردي همة(گذشته و امروزي) مباحث به يك اندازه است. از جمله رشته هايي كه از اين قاعده پيروي مي كند رشته تكنولوژي آموزشي است. سالها پيش مباحثي در تكنولوژي آموزشي مطرح بود كه امروزه كمتر مطرح است و كاربرد آنها دستخوش تغييراتي اساسي شده است. شايد بسياري از سخت افزارهاي مطرح قبلي(مثل اوپك، اورهد، دستگاه اسلايد، ميكروفيلم، ميكروفيش و ...) كه ديرزماني دانشجويان تكنولوژي آموزشي ملزم به آشنايي و بعضاً كسب مهارت در آنها بودند، امروزه تقريباً منسوخ هستند و كاربرد آنها با حضور دستگاه همه كاره رايانه(و بسياري از دستگاه هاي ديجيتالي و متنوع ديگر) چندان معقولانه نباشد. و البته تغييرات در حيطه نرم افزاري تكنولوژي آموزشي نيز كاملاً چشمگير است و بسياري از الگوهاي كاملاً ساده و سطحي قبلي امروزه حذف و يا اساساً پيچيده شده اند.

چنين تحولاتي ما را مجبور به تغييراتي در برنامه درسي رشته تكنولوژي آموزشي كرده است. كشورهاي توسعه يافته سالهاست كه اين تغييرات را ايجاد كرده اند و به صورت مداوم دست به اين تغييرات مي زندد. در ايران با فاصلة زماني نسبتاً زياد اخيراً چند دانشگاه، پيشگام ايجاد چنين تغييراتي شده اند. از آنجا كه احتمالاً ديگر دانشگاه ها نيز ممكن است در انديشة اين تحولات باشند رعايت برخي نكات از اهميت خاصي برخوردار است. كه در زير به برخي ازآنها اشاره مي كنم.

1.   درست است كه لزوم تغيير در برنامه درسي رشته كاملاً محسوس است، اما نبايد از ياد برد كه تغيير همه دروس توجيه پذير نيست. تفكر تغيير بايد صرفاً محدود به دروسي شود كه نيازمند تغيير هستند. به عنوان مثال تغيير اساسي سرفصل درس توليد مواد آموزشي امروزه كاملاً حياتي است. اما شايد چنين تغييري براي درس طراحي نظام هاي آموزشي نياز نباشد.

2.   تكنولوژي زدگي (آن هم از انواع مختلفش) مسألة بسيار مهمي است كه نبايد در اين فرايند دچار آن شد. سخت افرازها در رشتة تكنولوژي آموزشي همان قدر اهميت دارند كه الگوها، نظريه ها، راهبردها و ... اهميت دارند. يادمان باشد كه مبناي تكنولوژي آموزشي رسانه ها و سخت افزارها نيستند. و دانشجويي كه مبناي نظري قوي در اين رشته نداشته باشد، موفقيت چنداني بدست نمي آورد.

3.   حذف كامل برخي دروس بسيار ضروري است و نبايد در اين كار مسامحه كرد. به عنوان مثال اراية درس آموزش برنامه اي به عنوان يك درس مجزا قابل توجيه نيست(مي توان آن را در قالب يك فصل در دروس ديگر مثل آموزش سيستماتيك مطرح كرد).

4.   بهتر است دانشگاه هايي كه در حال طراحي دروس جديد هستند با يك همفكري و مشاركت اين كار را انجام دهند تا نظم بهتر داشته باشد. 

اخیراْ کتاب طراحی آموزشی اثربخش تالیف گری آر موریسون- استیون ام روس و جرالد کمپ توسط اینجانب به فارسی ترجمه و انتشارات دانشگاه شهید چمران آن را به چاپ رسانیده است. این کتاب ازجمله کتاب های کلاسیک در خصوص طراحی آموزشی است که در آن یکی از الگوهای پیشگام طراحی آموزشی(الگوی کمپ) توصیف شده است. مطالعه این کتاب را به همه علاقه مندان به طراحی آموزشی توصیه می کنم.

  فهرست مطالب کتاب

 فصل1............مقدمه ای بر فرايند طراحی آموزشی

فصل2............تشخیص نياز آموزشی

فصل3............تحليل يادگيرنده و زمينه

فصل4............تحليل کار

فصل5............هدفهای آموزشی

فصل6............طراحی آموزش: سازماندهی محتوا

فصل7............طراحی آموزش: راهبردها

فصل8............طراحی پيام آموزشی

فصل9............ تهية مواد آموزشی

فصل10............ ابعاد مختلف ارزشيابی

فصل11............تهية ابزارهای ارزشيابی

فصل12...........کاربرد ارزشيابی جهت بهبود يادگيری: اجرای ارزشيابی تکوينی و تراكمي

فصل13..........نقش طراح آموزشی

فصل14..........برنامه ريزی و مديريت پروژه

فصل15.......... برنامه ريزی جهت اجرای آموزش

قصد دارم چند شیوه معمول اما حیاتی در مطالعه را برا ی شما توضیح دهم.

خیلی از دانش آموزان و دانشجویان اظهار گله مندی می کنند که مطالب خوانده شده را زود فراموش می کنند. واقعیت آن است که هر چه قدر ما مطالب را بهتر و عمیقتر مطالعه کنیم در فراموش نشدن آنها موثر است. برا ی اینکه از فراموش شدن مطالب جلوگیری کنید بهتر است از این روش ها پیروی کنید:

۱. با یکبار مطالعه فکر نکنید همه چیز را یادگرفته اید. تحقیقات مختلف نشان می دهد دوباره و چند باره خوانی نه تنها از فراموشی جلوگیری می کند بلکه باعث گسترده شدن یادگیری و کشف معانی جدید از مطالب می شود.

۲. سعی کنید در هنگام مطالعه مطالبی را که می خوانید با مطالب قبلی مرتبط سازید و از آنها یک ساختار و سازمان بسازید.

۳. نکته برداری شیوه ای مرسوم و موثر است که به افراد در بخاطر سپاری کمک می کند. این روش بخصوص در یادگیری مطالب پیچیده و مشابه از اهمیت بالایی برخوردار است.

۴. سعی کنید با دو ستان خود درباره مطالبی که تازه خوانده اید مباحثه کنید. این کار مانع از فراموشی می شود.

۵. هنگام خستگی و با شکم پر هرگز مطالعه نکنید. تحقیقات جدیدتر نشان می دهد افراد در زمان خالی بودن معده مطالب را بهتر درک می کنند.

۶.هر ۳۰ تا ۴۰ دقیقه یکبار به خود یک استراحت ۳ دقیقه ای بدهید. در این فرصت سعی کنید به مطالبی که خوانده اید فکر کنید.

۷. همیشه سعی کنید برای کل نمره مطالعه کنید.

۸. از دیگران بخواهید مطالبی را که خوانده اید از شما بپرسند.

۹. سوالات آزمون را برای خود پیش بینی کنید و آنها را با دقت بیشتر بخوانید.

۱۰. همیشه به خداومند توکل کنید.

http://portal.scu.ac.ir

اگر من را نسبت به نظرات خود مطلع سازید خوشحال می شوم.

E-mail:

rahimidoost@gmail.com